TÜRK TARİHİ VE SÖYLENCELERİ SÖZLÜĞÜ

0
TÜRK TARİHİ VE SÖYLENCELERİ SÖZLÜĞÜ

TÜRK TARİHİ VE SÖYLENCELERİ SÖZLÜĞÜ

wdt_ID SÖZCÜK ANLAMI - AÇIKLAMASI
1 Aal Saygı Sözcüğü. Kutsal sayılan isimlerin başında kullanılır (Hz. gibi). { Eşdeğer: AL, AĞAL Kutsal sayılan isimlerin başında kullanılır (Hz. gibi). Yakut mitolojisinde yaygın olarak kullanılan bir kavramdır. Örneğin; Aal Luk Mas (Kutsal Ulu Meşe). Anlam: (Ağ/Ag/Ak veyâ Al). Kutsal ruh demektir. Yakutça’da “ruhları çağırmak” anlamını da, kendi içeriğinde taşıyan bu sözcük, “kutsal ruh” tanımlamasını bünyesinde barındırır.
2 Aan Saygı Sözcüğü. Kutsal sayılan isimlerin başında kullanılır (Hz. gibi). { Kutsal sayılan isimlerin başında kullanılır (Hz. gibi). Yakut mitolojisinde yaygın olarak kullanılır. Örneğin; Aan Kübey Hotun (Saygıdeğer Kübey Hatun). Anlam: (Ağ/Ag/Ak) veyâ (An). Yüce varlık demektir. Duâ etmek içeriği sözcüğün kökünde mevcuttur. Dolayısıyla tanrısal veyâ ruhsal bir güce yönelişi ifâde ettiği görülür. Anmak fiili ile de alâkalıdır.
3 Abakan Ayı Kral { Eşdeğer: ABAHAN, APAHAN, ABAĞAN, ABIĞAN, ABAGAN Abakan Irmağı’nda boğulduğuna inanılan ve Hakasların atası olarak kabul edilen efsânevî kişidir. Özelde Abakan boyunun ve daha geniş kapsamlı olarak Hakasların atası olarak anılır. Yağmur yağdırdığı ve Altayları koruduğu inanışı Hakaslar arasında oldukça yaygındır. Bir söylentiye göre Abakan Irmağı’nın adı, kıyısında yaşayan Aba Han (“Ayı Han”) adlı bir savaşçının atıyla birlikte bu nehrin sularında boğulması nedeniyle verilmiştir. Ayrıca Hakasya’nın başkenti Abakan (Hakasça: Ağban) adını yine bu kahramandan alır. Ayı, Hakaslarda kutsal ve soyundan gelinen bir hayvan olarak görülür. Hakaslar, Abakan Han’ın bu ırmağın kaynağında yaşadığını ve koruyuculuğunu yaptığını düşünürler. Abakan Han’ın atıyla ırmağın bir kıyısından diğer kıyısına atladığı anlatılır. Küçük Abakan ve Büyük Abakan ırmaklarının kavuştuğu yerde ayıya benzer biçimli kayalar bulunmaktadır. Bir efsâneye göre Abakan adlı bir genç, köylüleri kaçıran bir ayı ile savaşarak onu yener ve öldürür. Bunun üzerine ayının gövdesinden bir ırmak doğar. Bir başka rivâyette ise, Abakan Irmağı’nın etrafında geçmişte çok fazla ayı yaşadığı için ırmağa bu adın verildiği öne sürülür. Abakanların ayıdan türediklerine dâir inanışları, ayının bir ongun (totem) hayvanı olarak kabul görmesine neden olmuştur. Bazı Türk boylarında “Aba Tös” (Ayı Ruhu) adlı bir ongunun bulunduğu da bilinmektedir. Anlam: (Ab/Ap/Ay/Av/Az). “Ayı Han” veyâ “Ayı Kanı” demektir. Anadolu Türkçesi’nde “Abakan” sözcüğü cömert, şerefli, onurlu anlamlarına gelir. Abartmak ve Azmak fiillerinde olduğu gibi bu kökten gelen sözcüklerde büyüklük ve şiddet içeriği bulunur. Abi (büyük erkek kardeş) ve Aba/Apa (baba, dede) mânâları da yine bu isimle alâkalıdır. Eski Moğolca ile Mançuca’da Aba ve eski Türkçe’de Ab sözcükleri av, avlanmak mânâlarını da barındırır. Moğolca’daki “Abgalday (Avgalday)” sözcüğü ise “şaman maskesi” anlamına gelir ve çoğunlukla ayı biçimli olarak simgelenir.
4 Abakan Eski Türk boylarından birinin adıdır. {
5 Abakan han Hakasların ve Abakan boyunun koruyucusudur. {
6 Abarga Han Hastalık Tanrısı İnsanlara hastalık verir {
7 Abaris İskityalı Apollon rahibi, tanrı, ona kahinlikte öğretmişti. Hiç yemek yemeden yaşar. Apollon'un attığı altın bir oka biner, dünyayı dolaşırdı. { Yunan/batı mitolojisi terimlerindendir.
8 Abas Metanize'nin oğlu, su içmesiyle alay ettiği için Demeter, onu kertenkele yaptı. Kalkanında büyüleyici bir güç varmış. { Yunan/batı mitolojisi terimlerindendir.
9 Abası Kötü Ruh { Eşdeğer: ABAHI, ABAZI, ABAKI Yeraltında yaşayan, insanları kaçırabilen tek kollu, tek bacaklı, tek gözlü varlıklardır. Ateşten yaratılmışlardır. Yeraltında (bir anlamda Cehennem’de) yaşadıklarına inanılır. İnsanlara zarar verirler. Tek ayaklı (veyâ ayaksız), tek gözlü ve kel olarak betimlenirler. Leş yiyerek beslenirler. Zararlı ve iğrenç görünümlü hangi canlı varsa, onların bu durumda olmasına Abasılar sebebiyet vermiştir. İnsanları yoldan çıkartırlar, kötü işler yaptırırlar ve bazı kimseleri de delirtirler. İnsan ruhunu kaçırabilirler. Görünmezdirler, ancak onları yalnızca şamanlar görebilirler. Yeryüzünden yeraltına gelenleri de kendileri göremezler (meselâ şamanları). Arka arkaya sıra hâlinde yürürler ve yeryüzüne çıktıklarında görünmez olurlar. İnsanoğlunu genelde yalnızken veyâ korumasız, çaresiz, sayrı (hasta) oldukları ve sıkıntılı zamanlarda yakalarlar. Abasılara dâhil olan daha başka pek çok çeşit kötü ruhun insanoğluna zarar verdiğine inanılır. Bunların verebileceği zararlar da değişik seviyelerdedir. Türk halk kültüründe bostanlara dikilen korkuluklara da “Abakı” adı verilir ve korkutucu olması îtibariyle bu sözcükle doğrudan bağlantılıdır. Abakı (bahçe korkuluğu) aslında daha önceki dönemlerde kötü ruhlardan korunmak için evlere ve bahçelere dikilen heykellerin, ongunların (totemlerin) veyâ simgesel direklerin dönüşmesiyle ortaya çıkmışlardır. Tatarlar bostan korkuluklarının gece canlanıp gezdiğini söylerler. Abasıarın İki türleri vardır: 1. Çak: Şeytan ve 2. Çor: Cin. Anlam: (Ab/Ap/Av/Az). Kaçıran veyâ doyumsuz demektir. Aparmak (kaçırmak, alıp götürmek) anlamını içerir. Türkçe’de Apazlamak sözcüğü avuçlamak anlamına geldiği gibi rüzgarla gitmek de demektir. Abı sözcüğü de can, ruh gibi anlamlara gelir. Köken olarak Av kelimesi ile de bağlantılıdır. Anadolu’da Abaza kelimesi argoda cinsel doyumsuzluğu veyâ cinsel açlığı olan kişiyi ifâde eder.
10 Abay Yeryüzü Tanrıçası. { Eşdeğer: APAY, APAY, EBEY Yeryüzünün koruyuculuğunu yapar. Bâzen bir doğum tanrıçası olarak anılır. İskit (Saka) mitolojisinde Ana Tanrıça konumunda bulunan “Abay” ile de bağlantılıdır. Kocasının adı Papay (bkz.) olarak anılır, Abay/Aba/Ava sözcüğünün “Havva” adıyla ilgili olduğunu öne süren görüşler de vardır, fakat bu etimolojik olarak kesinleştirilebilecek bir öngörü değildir. Anlam: (Eb/Ev/Ab/Ap/Av). Yaşlı kadın anlamındadır. Türkçe Aba/Ebe, Moğolca Ebe/Ebi/Eve, Tunguzca Eve/Evke/Ebke sözcükleri ana-yanlı akrabalıkların bazılarını karşılamakta kullanılır. Eb/Öb/Öv kökü Moğolca’da emmek anlamına gelen içeriklere sâhiptir. Türklerde Ebe sözcüğü nine (büyükanne) demek olduğu kadar, bir insanı doğurtan kişi (doğum hemşiresi) anlamına da gelir ki, bu sözcüğün türeyişle (doğumla, yaratılışla) ilgili olan ilk anlamını bir biçimde içerisinde barındırmaktadır. Aba sözcüğü ayı anlamı da taşır ki, bu hayvanın toprakla olan bağlantısını da içerir.
SÖZCÜK ANLAMI - AÇIKLAMASI
Kökenbilimsel açıklamarda Sayın Hasan Eren, Sayın Tuncer Gülensoy, Sayın Sevan Nişanyan ve Sayın İsmet Zeki Eyüboğlu’nun araştırmalarından yararlanılmıştır.

 

TDH Nedir?

Türkçenin Diriliş Hareketi ve TDH Derneği, Türkçemize yön vermek üzere, her yaştan ve meslekten oluşan Türkçe gönüllülerini kapsayacak biçimde Yalçın Mıhçı ve Suat Özer tarafından kurulmuştur. “Türk demek Türkçe demektir. Ne mutlu Türk’üm diyene!” diyen büyük Atatürk’ümüzün başlattığı dil devrimini tamamlamak ana ilkemizdir.

2010 yılında kurulan TDH’nin (TÜRKÇENİN DİRİLİŞ HAREKETİ) tüzel kuruluşu olan TDHD (TÜRKÇENİN DİRİLİŞ HAREKETİ DERNEĞİ), dünya üzerindeki bütün Türklerin takip ettiği en büyük Türkçe topluluğudur. Türkçenin Diriliş Hareketi, kurulduktan yaklaşık 5 yıl sonra TDH Derneği adıyla 10.06.2016 tarihinde dernekleşmiştir. TDH Derneği Türkiye’nin en etkili STK’larının başında gelmekte olup 2016 yılında “Türk Dünyası En Etkin Sosyal Medya Kuruluşu” ödülünü almıştır. Bunun temel nedeni TDH’nin ABD, Kanada, Avrupa, Afrika, Orta Asya Türk Devletleri, Rusya, Arap Ülkeleri, Çin ve hatta Avustralya’dan bile çok sıkı takipçilerinin bulunmasıdır. Milyonlarca üyesi ve takipçisi olan TDH’nin gönderi erişimi aylık olarak 25-30 milyonu bulmaktadır. Türk dili, Türk tarihi ve Türk ekini (kültürü) üzerine araştırmalar yapan yüzlerce bilim insanı, araştırmacı ve eğitimcimiz TDH Derneği ile birlikte ülkemizin toplumsal ve ekinsel (kültürel) yaşantısına olağanüstü katkılar yapmaktadır.

TÜRKÇENİN DİRİLİŞ HAREKETİ DERNEĞİ, Türk Cumhuriyetleri arasında yıllardır özlenen, üzerinde çalışılan “TÜRKÇE DİL BİRLİĞİ”nin gerçekleşmesini sağlayabilecek tek oluşumdur. Bugüne kadar yapılan bütün dil birliği girişimleri sonuçsuz kalmıştır. TDHD bütün Türk dünyasını kucaklaması nedeniyle bu birliği sağlamaya çok yaklaşmıştır çünkü bizim hareketimiz bütün Türk ülkelerinde dilini seven tüm “halk tabanına” ve “toplum geneline” yayılmış bir harekettir.

TDH olarak yeni sözcükler türetilmesi konusunda çok önemli işler yapmış bulunuyoruz. Örneğin; İtalyanca olan tabela sözcüğü için önerdiğimiz “tanıtı” sözcüğü bütün üyelerimiz tarafından hiç yadırganmadan kullanılır olmuştur. Son zamanlarda en çok kullanılan yabancı sözcüklerden olan “selfie” sözcüğü için bizim önerdiğimiz “özçekim” sözcüğü hızla benimsenmiş ve Türk Dil Kurumunun açtığı yarışmada da birinci olarak onaylanmıştır. Üniversite yerine önerdiğimiz “Bilimyurdu”, konferans yerine önerdiğimiz “Sunuştay” sözcükleri gençlerimiz arasında özenle kullanılmaya başlanmıştır. Son yılların en gözde yabancı iliştirilerinden olan #tbt (throwback Thursday: geçen Perşembeden kesit) için önerdiğimiz #hgg (hey gidi günler) iliştirisi sosyal medyada büyük bir beğeni kazanmış ve hızla yayılmıştır. Gençlerimiz artık #tbt yerine #hgg iliştirisini kullanmaktadır. Türettiğimiz sevgideğer, topraktaş, özlence (nostalji), izleti (video) gibi yüzlerce sözcük artık günlük kullanımda yer bulmaya başlamıştır. Bunlar gibi binlerce doğru, kurallı ve tutarlı önerimiz zamanla toplum geneline yayılacaktır. Türkçesi varken yabancı olan sözcüğü kullanmak bizlere yakışmaz.

Amacımız Türkçemizin yozlaşmasının önüne geçmek ve olabildiğince arı, duru bir Türkçe yaratmaktır. Dünyada hiç yabancı sözcük içermeyen bir dil yoktur ancak amacımız bu oranı olabilecek en düşük düzeye çekmektir.  Tarih boyunca dilimiz; önce Farsça ve Arapça, daha sonraki yüzyıllarda ise Fransızca ve İngilizce kuşatmasına karşı sayısız ölüm kalım savaşı vermiştir. Türkçemiz, sapasağlam olan ulu kökleri sayesinde bu fırtınalardan kurtulmayı başarmış ancak çok büyük yaralar almıştır.

Saygılarımızla…

Türkçenin Diriliş Hareketi Derneği-TDHD

Sözlük, Türkçe, Türkçe sözlük, Türkçe kelimeler, 

Etimoloji, Etimolojik sözlük, etimoloji nişanyan, TDK sözlük, Kelime ara, Sözlükler, Kökenbilim, Sözcük kökenleri, Tdh sözlüğü, TDH sözlükleri, tdk etimolojik sözlük, köken bilgisi sözlüğü indir, tdk etimolojik sözlük köken bilgisi sözlüğü indir, türk dilinin etimoloji sözlüğü, Türkçe etimoloji, Türkçe etmolojik sözlük, Türkçe Kökenbilim,  Türkçe Kökenbilim sözlüğü, Türkçe Sözcükler, türkçe sözlük ara, türkçe sözlük kelime anlamları, türkçe sözlük indir, türkçe sözlük pdf, türkçe sözlük anlamı bulma, türkçe sözlük kitap, türkçe sözlük çeviri, türkçe kelimeler, TDH Türkçe Sözlük, Kökenbilim Sözlüğü, Türk Dünyası Sözlüğü

 

YANIT VER

Yorumunuzu girin
Adınızı buraya girin